Panowanie królów elekcyjnych z dynastii Wazów: Zygmunta III (1587 – 1632) i jego syna Władysława IV (1632 – 1648) przyniosło osłabienie pozycji monarchy i średniej szlachty oraz wzrost wpływów magnackich. Demokracja szlachecka przekształciła się w oligarchię magnacką. Ustrój Rzeczypospolitej zaczął wyraźnie odbiegać od typowego dla XVII – wiecznej Europy porządku monarchii absolutnej. Urodził się w więzieniu na zamku Gripsholm, miało to znaczący wpływ na jego charakter – był wstydliwy i małomówny. Był synem Jagiellonki i wnukiem Zygmunta I Starego, przeznaczony od dzieciństwa do objęcia tronu w Polsce, wychowywany w wierze katolickiej, znał też dobrze język i obyczaje polskie. Jednocześnie przygotowywano go do rządów w Szwecji, stąd też młody królewicz, na polecenie ojca, uczestniczył w nabożeństwach protestanckich. Dano mu staranne wykształcenie, oprócz języków ojczystych znał też łacinę, włoski i niemiecki. W 1587 doszło do kolejnej wolnej elekcji. Jego przeciwnikiem był arcyksiążę Maksymilian Habsburg, który miał również swoich zwolenników co doprowadziło do walki o tron. Zmarł 30 kwietnie 1632 w Warszawie i pochowany jest w Katedrze na Wawelu.
Zygmunt III Waza
August 11th, 2009Zygmunt August
August 9th, 2009Zygmunt August był jedynym synem Zygmunta I Starego. Jego wychowaniem głównie kierowała matka – królowa Bona. Był z nią bardzo mocno związany, co doprowadziło do jego sprzeciwu wobec jej dobrym radom gdy chciał się wyzwolić spod jej dominacji. Nie był dobrze przygotowany do władzy królewskiej, chociaż miał niezwykle wszechstronne wykształcenie: władał wieloma językami, znał dobrze włoski, niemiecki i łacinę, studiował nauki humanistyczne, geometrię oraz nauki przyrodnicze. W 1529 roku został wybrany wielkim księciem litewskim, a następnie królem polskim, za życia swojego ojca. Wstąpił w związek małżeński z Elżbietą Habsburżanką. Podczas sprawowania rządów na Litwie, znudzony swą żoną, wdał się w romans z Barbara Radziwiłłówną, wdową po wojewodzie trockim. Zawarł z nią potajemny związek małżeński po śmierci swojej partnerki, wydarzenie to wywołało polityczny kryzys w państwie. Bracia Barbary byli faktycznymi namiestnikami króla na Litwie. Zaniedbał sprawy państwowe przez zajmowanie się koronacją Barbary. Całe społeczeństwo polskie, na czele z królową Boną obawiało się wzrostu potęgi Radziwiłłów. Doprowadziło to do wyjazdu matki z Polski. Król był znanym kolekcjonerem dzieł sztuki.
Władysław Łokietek
August 8th, 2009
Choć prawie całe aktywne życie polityczne Władysława Łokietka przypada na dobrze znany i oświetlony źródłami wiek XIV, w biografii księcia jest sporo niejasności i znaków zapytania. Dotyczą one podstawowych faktów jego życiorysu. Urodził się podobno, gdy jego ojciec miał 50 lat, sam dochodził pięćdziesiątki, a jego żona miała 45 lat w momencie przyjścia na świat Kazimierza, dziedzica tronu polskiego. W wieku 70 lat dosiadał konia i brał udział w bitwie pod Płowcami. Wreszcie jako aktywny polityk pojawił się dopiero gdy miał lat trzydzieści. Te fakty, dość wyjątkowo dla epoki w której przyszło żyć Łokietkowi, były możliwe, jednak budzą pewien sceptycyzm. Nikt by się nie zdziwił, gdyby jakieś odkrycie historyczne pozwoliło przesunąć datę urodzin Łokietka i jego żony Jadwigi. Aktywnością Łokietka można by obdarzyć niejedno panowanie. Nie wszystkie jednak jego poczynania można aprobować, bowiem dojrzewał wolno i sporo czasu minęło nim z drobnego dzielnicowego książątka – watażki, stosującego metody działania nieodbiegające wiele od postępowania rycerzy – rabusiów, przekształcił się i8 wyrósł na władcę godnego korony Zjednoczonego Królestwa Polskiego.
Władysław II Jagiełło
August 7th, 2009Władysław II Jagiełło urodził się najwcześniej w 1351 roku. Jego ojcem był Olgierd Giedyminowicz – wielki książę litewski, zaś matką Julianna – córka Aleksandra, księcia twerskiego. Niewielu było władców o których już współcześni wypowiadali tak bardzo sprzeczne ze sobą i kontrowersyjne opinie, jak o Władysławie II Jagielle, wielkim księciu Litwy i królu Polski. Miał wielu wrogów twierdzących, że jest nieokrzesanym barbarzyńcom, zabobonnym poganinem, tylko pozornie nawróconym na wiarę chrześcijańska, miernym monarchą i dowódcą przedkładającą interes Litwy nad polską rację stanu. Ale widziano też w nim wiernego syna Kościoła, wytrwałego propagatora wiary, obrońcę wartości chrześcijańskich, rozumnego i świadomego swych celów polityka, zręcznego dyplomatę, dobrego wodza oraz – mimo braku wykształcenia – opiekuna kultury i nauki. Krytyczne uwagi o Jagielle, jeśli pochodziły ze źródeł Krzyżackich, były zrozumiałe. Jednak dotyczyły pogromcy Krzyżaków spod Grunwaldu. Jan Długosz jako pierwszy kronikarz w swych „Rocznikach” wymienił wady i zalety ów monarchy. Na krytycznym stosunku dziejopisarza do Jagiełły wiele zważył też wpływ niechętnego królowi potężnego biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego.
Stanisław August Poniatowski
August 6th, 2009
Stanisław August Poniatowski był z pewnością najtragiczniejszym polskim monarchą.Za życia często upokarzany, przeżył własne państwo, patrząc bezradnie, jak sąsiednie mocarstwa cynicznie nim się dzielą. Urodzony 17 stycznia 1732 roku w Wołczynie, był synem Stanisława Poniatowskiego kasztelana krakowskiego oraz Konstancji z Czartoryskich. Został królem podczas elekcji 7 września 1764 roku we wsi Wola pod Warszawą. Koronacja odbyła się 25 listopada 1764 w Warszawie, a abdykacja tej samej daty 1795 roku. Nowy król energicznie przystąpił do wprowadzania reform w państwie. Powstała namiastka stałego rządu w postaci tak zwanej konferencji króla z ministrami. Powołano komisję do uporządkowanie gospodarki miast królewskich i rozpoczęto modernizacje armii. W 1765 roku w Warszawie powstała Szkoła Rycerska, kształcąca przyszłych oficerów, Teatr Narodowy i „Monitor” – pismo wspierające reformy w państwie. Dokonano pewnych zmian w gospodarce: komisja mennicza zaczęła porządkować chaos monetarny, utworzono Kompanie Manufaktur Wełnianych, rozpoczęto budowę kanału łączącego dorzecze Niemna i Dniepru. Pomimo jego zaangażowania w sztukę i kulturę ówczesnej Polski za jego rządów rozgrabiono aż trzykrotnie rodzime ziemie począwszy od roku 1772 do 1795.
Mieszko I
August 5th, 2009Około roku 960 rozpoczął panowanie pierwszy historyczny władca Polski – Mieszko I (do 992 roku). Rywalizował z pogańskimi Wieletami o ujście Odry, zawarł w 965 roku sojusz z władcą chrześcijańskich Czech, Bolesławem. Dopełnieniem sojuszu był ślub Mieszka z czeską księżniczką Dobrawą. W następnym roku przybył do Pragi, aby udać się na święta Wielkanocne do Ratyzbony w Bawarii i 14 kwietnia 966 przyjąć chrzest. Chrystianizacja poddanych była procesem długotrwałym i dramatycznym, a stare wierzenia długo nie dawały się wykorzenić. W Poznaniu powstało w 968 roku biskupstwo misyjne podległe Rzymowi, a pierwszym biskupem został włoski duchowny Jordan. Przyjęcie chrztu przez Mieszka oznaczało włączenie Polski w krąg cywilizacji zachodniej. Dzięki niemu sztuka pisania i czytania została sprowadzona przez duchownych, a znajomość łaciny pozwoliła polskiej elicie wgłębiać się w tajniki nauki śródziemnomorskiej. Mieszko mógł skutecznie przeciwstawiać się ekspansji niemieckich feudałów. Książę sprawował rządy autorytarne, objeżdżając kraj kontrolował administracje i sprawowanie sądów. Około roku 991 książę poddał państwo Polan w opiekę papieską. Streszczono to w słynnym dokumencie „Dagome iudex”, zawierającego opis granic państwa.
Jadwiga Andegaweńska
August 4th, 2009
Jadwiga Andegaweńska żyła niespełna trzydzieści lat, jednak podczas jej krótkiego życia oraz jeszcze krótszego panowania zajęła wysokie miejsce pośród władców Polski na przestrzeni wieków. Jej ojciec król węgierski i polski – Ludwik, zaplanował dla swojej córki typowe małżeństwo dynastyczne. Miała ona wyjść za syna księcia austriackiego – Leopolda III Habsburga, dlatego też ich ślub odbył się gdy Jadwiga miała cztery lata. W maju 1384 roku jedenastoletnia dziewczynka przybyła do Krakowa, gdzie 16 października została koronowana na króla Polski w obecności biskupów i przy tłumnym udziale panów i rycerzy obu królestw, Węgier i Polski. Unia personalna z Węgrami została zerwana, a o to głównie chodziło polskim wielmożom. W imieniu nieletniej królowej rządy w państwie sprawowali rosnący w znaczenie przedstawiciele rodu Leliwów, wojewodowie – krakowski Spytek z Melsztyna i sandomierski Jan z Tarnowa, biskupi Radlica i Dobrogost oraz inni wielmoże. Możni małopolscy doprowadzili do zerwanie zaręczyn Jadwigi z Wilhelmem Habsburgiem, uznali, że lepszym kandydatem na męża będzie książę Litwy – Jagiełło. Najważniejszą jej zasługą było odnowienie podupadłego Uniwersytetu Krakowskiego. Utrzymywała wielu utalentowanych młodzieńców ponieważ miłowała kulturę i sztukę.
Kazimierz III Wielki
August 3rd, 2009Kazimierz III Wielki był ostatnim Piastem na tronie Polski. Obejmował kraj w bardzo trudnej sytuacji ponieważ Polska dopiero co utraciła Kujawy i ziemię Dobrzyńską, na Pomorzy Gdańskim panowali Krzyżacy, piastowscy książęta Mazowsza nie uznawali jego władzy, podobnie jak Piastowie śląscy, zhołdowani przez króla Czech, który nie zrezygnował z aspiracji do trony w Krakowie. Jednak to właśnie Kazimierz potrafił wzmocnić i utrwalić fundamenty niedawno odnowionego Królestwa Polskiego, wskazał i podjął nowe kierunki polityki zagranicznej, spowodował gwałtowny rozwój polskiej gospodarki, m. in. w dziedzinie osadnictwa, polityki pieniężnej, budownictwa, prawodawstwa oraz co ważne za czasów jego panowania nastąpił rozkwit nauki i kultury. Był władcą inteligentnym ponieważ potrafił rozróżnić problemy ważniejsze od ważnych. Planował posunięcia najbliższe ale też długotrwałą reakcje swych przeciwników. Dlatego też uzyskał przydomek Wielki, który był adekwatny w stosunku do jego działań i sprawowania rządów. Obite żelazną blachą drzwi katedry krakowskiej na Wawelu pochodzą z zbudowanej przez Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego świątyni gotyckiej poświęconej w 1364 roku. Zmarł 5 listopada 1370 w Krakowie, a jego szczątki pochowane są na Wawelu.
Jan III Sobieski
August 2nd, 2009
Rodzina Sobieskich plasowała się na równi z innymi rodzinami szlacheckimi m. in. Potockimi czy Żółkiewskimi. Mimo to Jan III Sobieski miał świetne wzorce polityczne po swoich przodkach, ojcu Jakubie, który był wybitnym parlamentarzystą oraz pradziadku hetmanie Stanisławie Żółkiewskim. Uzyskał on solidne wykształcenie, najpierw w kolegium Nowodworskiego, następnie zaś w Akademii Krakowskiej. Mnóstwo podróżował, odwiedził Anglię, Francję, Niemcy i Niderlandy. Interesował się sztuką wojenną, fortyfikacją, literatura i systemami politycznymi. Poznał biegle łacinę, niemiecki i francuski, słabiej zaś angielski, turecki i grekę. Wrócił do kraju po śmierci Władysława IV i wstąpił do wojska na polecenie matki. Jan III Sobieski walczył pod Zborowem, a w 1651 pod Beresteczkiem gdzie został ciężko ranny. Wziął udział w kampanii żwanieckiej dowodzonej przez Jana Kazimierza – tutaj pogłębił swą wiedzę wojskową. W 1654 uczestniczył w poselstwie do Turcji, jego wroga z którym walczył aż do końca swych dni. W 1656 roku otrzymał pierwszy poważny awans, został chorążym wielkim koronnym. Po śmierci Zamoyskiego ożenił się z Marią Kazimierą, która namówiła go na poparcie dworu królewskiego w walce z Lubomirskim.
Bolesław I Chrobry Wielki
August 1st, 2009Bolesław I Chrobry Wielki urodził się w 967 roku. Był synem Mieszka I – księcia Polski oraz Dobrawy – córki Bolesława I, księcia Czech. W 973 roku ojciec musiał go oddać cesarzowi Ottonowi I jako zakładnika. Lata spędzone w Niemczech były dla książęcego syna szkołą życia i polityki. Wrócił do Polski już po śmierci swojej matki Dobrawy. O spadek po ojcu przyszło Bolesławowi walczyć z macochą Odą, reprezentującą interesy jej małoletnich synów. Mieszko I, zgodnie z prawem zwyczajowym, pragnął podzielić Księstwo między wszystkich męskich potomków. Bolesław się temu przeciwstawił w 992 roku miał 25 lat, autorytet i doświadczenie, które pozwoliły mu wygrać walkę z wdową po ojcu. Pokonał macochę, wygnał ją z kraju wraz z synami i objął niepodzielną władzę nad całym Księstwem Polski. O ile Mieszko I był budowniczym państwa Polskiego, o tyle jego syn Bolesław Chrobry był twórcą wielkości tego państwa. Otrzymał jako jeden z nielicznych naszych władców przydomek Wielki. A Chrobry oznacza dzielny, waleczny. Samo zaś imię Bolesław, które wziął po swym dziadku, księciu czeskim, odwołało się do zwiększenia sławy i stało się w rodzie piastowskim symbolem powodzenia i chwały. Za najważniejsze wydarzenie podczas jego rządów uważa się zjazd gnieźnieński, który miał miejsce w 1000 roku.