Zygmunt August był jedynym synem Zygmunta I Starego. Jego wychowaniem głównie kierowała matka – królowa Bona. Był z nią bardzo mocno związany, co doprowadziło do jego sprzeciwu wobec jej dobrym radom gdy chciał się wyzwolić spod jej dominacji. Nie był dobrze przygotowany do władzy królewskiej, chociaż miał niezwykle wszechstronne wykształcenie: władał wieloma językami, znał dobrze włoski, niemiecki i łacinę, studiował nauki humanistyczne, geometrię oraz nauki przyrodnicze. W 1529 roku został wybrany wielkim księciem litewskim, a następnie królem polskim, za życia swojego ojca. Wstąpił w związek małżeński z Elżbietą Habsburżanką. Podczas sprawowania rządów na Litwie, znudzony swą żoną, wdał się w romans z Barbara Radziwiłłówną, wdową po wojewodzie trockim. Zawarł z nią potajemny związek małżeński po śmierci swojej partnerki, wydarzenie to wywołało polityczny kryzys w państwie. Bracia Barbary byli faktycznymi namiestnikami króla na Litwie. Zaniedbał sprawy państwowe przez zajmowanie się koronacją Barbary. Całe społeczeństwo polskie, na czele z królową Boną obawiało się wzrostu potęgi Radziwiłłów. Doprowadziło to do wyjazdu matki z Polski. Król był znanym kolekcjonerem dzieł sztuki.