Panowanie królów elekcyjnych z dynastii Wazów: Zygmunta III (1587 – 1632) i jego syna Władysława IV (1632 – 1648) przyniosło osłabienie pozycji monarchy i średniej szlachty oraz wzrost wpływów magnackich. Demokracja szlachecka przekształciła się w oligarchię magnacką. Ustrój Rzeczypospolitej zaczął wyraźnie odbiegać od typowego dla XVII – wiecznej Europy porządku monarchii absolutnej. Urodził się w więzieniu na zamku Gripsholm, miało to znaczący wpływ na jego charakter – był wstydliwy i małomówny. Był synem Jagiellonki i wnukiem Zygmunta I Starego, przeznaczony od dzieciństwa do objęcia tronu w Polsce, wychowywany w wierze katolickiej, znał też dobrze język i obyczaje polskie. Jednocześnie przygotowywano go do rządów w Szwecji, stąd też młody królewicz, na polecenie ojca, uczestniczył w nabożeństwach protestanckich. Dano mu staranne wykształcenie, oprócz języków ojczystych znał też łacinę, włoski i niemiecki. W 1587 doszło do kolejnej wolnej elekcji. Jego przeciwnikiem był arcyksiążę Maksymilian Habsburg, który miał również swoich zwolenników co doprowadziło do walki o tron. Zmarł 30 kwietnie 1632 w Warszawie i pochowany jest w Katedrze na Wawelu.